Καλές Πρακτικές στην ενδυνάμωση γυναικών

Με ιδιαίτερη χαρά συμμετείχα ως ομιλήτρια στην εκδήλωση διάχυσης των αποτελεσμάτων του ευρωπαϊκού προγράμματος «Empower Her», που πραγματοποιήθηκε στις 21 Ιουλίου 2026 στο Δημοτικό Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» του Δήμου Κορδελιού–Ευόσμου.

Το θέμα της ομιλίας μου ήταν:

«Καλές πρακτικές, κοινές προκλήσεις: Πώς μπορούμε να συνεργαστούμε αποτελεσματικότερα για την ενδυνάμωση γυναικών με προσφυγικό και μεταναστευτικό υπόβαθρο»

Στην παρέμβασή μου προσπάθησα να αναδείξω κάτι που θεωρώ θεμελιώδες:

Η ενδυνάμωση δεν σημαίνει να αποφασίζουμε εμείς για έναν άνθρωπο. Σημαίνει να δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε να μπορεί ο ίδιος να αποφασίζει για τη ζωή του.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την «Εκπαιδευτική Παρέμβαση Α.Ε.» για την πρόσκληση και την εξαιρετική συνεργασία. 

Χαίρομαι ιδιαίτερα γιατί από τον Σεπτέμβριο η συνεργασία αυτή διευρύνεται με την υλοποίηση του πρώτου σεμιναρίου οικογενειακής διαμεσολάβησης, στο οποίο θα συμμετέχω ως εκπαιδεύτρια διαμεσολαβητών και ως σύμβουλος σε θέματα συμπερίληψης ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και ανάπτυξης κουλτούρας διαλόγου.

Το κείμενο της παρέμβασής μου :

«Καλές πρακτικές, κοινές προκλήσεις: Πώς μπορούμε να συνεργαστούμε αποτελεσματικότερα για την ενδυνάμωση γυναικών με προσφυγικό και μεταναστευτικό υπόβαθρο;

Καλημέρα σας.

Eυχαριστώ για την πρόσκληση και χαίρομαι που βρίσκομαι εδώ. Προσεγγίζω το σημερινό θέμα μέσα από την πολυετή εμπειρία μου ως δικηγόρου, κυρίως σε υποθέσεις μεταναστευτικού δικαίου, ως διαμεσολαβήτριας για την επίλυση  διασυνοριακών-οικογενειακών διαφορών, αλλά και μέσα από την ενασχόλησή μου με την ψυχική υγεία. Στη διαδρομή αυτή συνάντησα γυναίκες που εργάζονταν μόνες στην Ελλάδα για να στηρίζουν τα παιδιά τους στη χώρα προέλευσης, γυναίκες που είχαν υποστεί trafficking και εκμετάλλευση, αλλά και γυναίκες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο που αναγκάζονταν να εργαστούν σε θέσεις πολύ κατώτερες των προσόντων τους.

Το ζήτημα είναι εξαιρετικά σύνθετο και ασφαλώς δεν μπορεί να εξαντληθεί σε μία σύντομη παρέμβαση. Θα επικεντρωθώ, λοιπόν, σε δύο άξονες που θεωρώ θεμελιώδεις.

Ο πρώτος είναι η δημιουργία ενός ενιαίου και συντονισμένου πλαισίου υποστήριξης. Οι ανάγκες των γυναικών με προσφυγικό και μεταναστευτικό υπόβαθρο δεν εμφανίζονται απομονωμένες. Το νομικό καθεστώς επηρεάζει την εργασία και τη στέγαση. Η φύλαξη των παιδιών επηρεάζει τη δυνατότητα εκπαίδευσης και απασχόλησης. Η οικονομική εξάρτηση μπορεί να εμποδίζει την απομάκρυνση από μια κακοποιητική σχέση. Η γλώσσα, η υγεία, η ψυχική ευημερία, η αναγνώριση προσόντων και η κοινωνική δικτύωση αλληλοσυνδέονται.

Γι’ αυτό δεν αρκεί η ύπαρξη πολλών υπηρεσιών. Χρειάζεται συνέχεια της φροντίδας και συντονισμένη διαχείριση της κάθε περίπτωσης. Μια γυναίκα που απευθύνεται για πρώτη φορά σε έναν φορέα δεν πρέπει να λαμβάνει απλώς έναν αριθμό τηλεφώνου και να αφήνεται να αναζητήσει μόνη της την επόμενη υπηρεσία. Χρειάζεται ένα σταθερό πρόσωπο αναφοράς, το οποίο θα την ακούσει, θα καταγράψει μαζί της τις ανάγκες και τις δυνάμεις της, θα συνδιαμορφώσει ένα εξατομικευμένο σχέδιο υποστήριξης και θα τη συνοδεύσει στα επόμενα βήματα.

Η λεγόμενη «θερμή παραπομπή» σημαίνει ότι ο πρώτος φορέας επικοινωνεί, με τη συναίνεση της γυναίκας, με τον επόμενο, διευκολύνει την πρόσβασή της και παρακολουθεί αν η υποστήριξη πράγματι παρασχέθηκε. Έτσι δημιουργείται μια αδιάλειπτη διαδρομή φροντίδας και μειώνεται ο κίνδυνος η γυναίκα να χαθεί ανάμεσα στις αρμοδιότητες διαφορετικών φορέων.

Μια υπηρεσία τύπου «one-stop point» μπορεί να αποτελέσει την πύλη εισόδου σε αυτό το πλαίσιο. Δεν σημαίνει ότι ένας φορέας αναλαμβάνει τα πάντα. Σημαίνει ότι η γυναίκα χρειάζεται να χτυπήσει μία μόνο πόρτα, από την οποία θα συνδεθεί με τον Δήμο, τις κοινωνικές και νομικές υπηρεσίες, τις ΜΚΟ, τις δομές υγείας και ψυχικής υγείας, τα εκπαιδευτικά κέντρα, τις υπηρεσίες προστασίας από την έμφυλη βία, τη φύλαξη παιδιών, τη ΔΥΠΑ και τους εργοδότες.

Το πλαίσιο αυτό χρειάζεται επίσης ευελιξία. Ορισμένες γυναίκες ζουν σε οργανωμένες δομές, άλλες εκτός δομών, ενώ κάποιες —ιδίως με προσφυγικό υπόβαθρο— αντιλαμβάνονται την Ελλάδα ως μεταβατικό σταθμό προς άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Η αβεβαιότητα αυτή δεν μειώνει το δικαίωμά τους στην προστασία και στην ενδυνάμωση. Αντίθετα, απαιτεί σύντομες και προσβάσιμες παρεμβάσεις, καταγραφή και πιστοποίηση δεξιοτήτων και υποστήριξη που παραμένει χρήσιμη ανεξάρτητα από το πού θα συνεχιστεί η ζωή τους.

Ο δεύτερος άξονας είναι η ψυχοκοινωνική ενδυνάμωση και η δημιουργία δεσμών με μια κοινότητα. Οι γυναίκες αυτές μπορεί να φέρουν τραύματα από διώξεις, έμφυλη βία, φτώχεια, πολιτικές ή θρησκευτικές διακρίσεις. Σε αυτά μπορεί να προστίθεται το τραύμα της μετακίνησης, του αποχωρισμού, της διακίνησης ή της εκμετάλλευσης, ακόμη και απώλειες αγαπημένων προσώπων κατά τη διαρκεια της μετακίνησης αλλά και οι σημερινές πιέσεις της ζωής στη χώρα υποδοχής: αβεβαιότητα, ρατσισμός, κοινωνική απομόνωση, επισφαλής εργασία και δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες.

Το παρελθόν και το παρόν δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Τα προηγούμενα τραύματα μπορεί να ενεργοποιούνται ή να επιβαρύνονται από τις τρέχουσες συνθήκες ζωής. Επομένως, μια τραυματο-ενημερωμένη προσέγγιση πρέπει να συνδυάζει την κατανόηση της προηγούμενης εμπειρίας με την άμεση αντιμετώπιση των σημερινών αναγκών: ασφάλεια, στέγη, νομιμότητα διαμονής, εργασία, φροντίδα των παιδιών και σταθερές ανθρώπινες σχέσεις.

Η ενδυνάμωση δεν αφορά μόνο την εκμάθηση της γλώσσας, τις ψηφιακές ή επαγγελματικές δεξιότητες και τη γνώση των δικαιωμάτων. Περιλαμβάνει την καλλιέργεια της αυτοσυνηγορίας, δηλαδή της ικανότητας της γυναίκας να αναγνωρίζει, να εκφράζει και να υπερασπίζεται τις ανάγκες και τα δικαιώματά της. Περιλαμβάνει, επίσης, την εμπειρία του ανήκειν.

Γι’ αυτό χρειάζεται να εξισορροπήσουμε την εξατομικευμένη υποστήριξη με την ομαδική διάσταση. Οι ομάδες αλληλοϋποστήριξης, οι κοινότητες γυναικών και το peer mentoring μπορούν να προσφέρουν ασφάλεια, αλληλεγγύη, πρότυπα και πρακτική γνώση. Γυναίκες που έχουν ήδη διανύσει τη διαδρομή της εγκατάστασης μπορούν, με κατάλληλη εκπαίδευση, εποπτεία και αναγνώριση του ρόλου τους, να λειτουργήσουν ως μέντορες, εκπαιδεύτριες και γέφυρες εμπιστοσύνης. Δεν μεταφέρουν μόνο πληροφορίες· μεταφέρουν την εμπειρία ότι η προσαρμογή είναι δυνατή.

Οι ομάδες αυτές δεν πρέπει να παραμένουν κλειστές και απομονωμένες. Χρειάζεται να συνδέονται με την ευρύτερη κοινότητα του Δήμου, με την τοπική κοινωνία, με σχολεία, συλλόγους, επαγγελματικά δίκτυα και χώρους πολιτισμού. Στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί μια παράλληλη κοινότητα μεταναστριών και προσφυγισσών, αλλά μια γέφυρα ουσιαστικής συμμετοχής στην κοινωνία μέσα στην οποία ζουν.

Καθοριστικός είναι και ο ρόλος των επαγγελματιών. Όσοι εργάζονται με αυτές τις γυναίκες χρειάζονται συνεχή επιμόρφωση στην πολιτισμική ευαισθησία, στην πολιτισμική επάρκεια και στην πολιτισμική ταπεινότητα. Χρειάζεται να γνωρίζουν τα διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια, χωρίς να εγκλωβίζουν τη γυναίκα σε στερεότυπα σχετικά με τη χώρα, τη θρησκεία ή την κοινότητά της.

Η πολιτισμικά ανταποκρινόμενη πρακτική δεν σημαίνει άκριτη αποδοχή κάθε συμπεριφοράς ούτε απουσία ορίων. Σημαίνει σεβασμό και ουσιαστική προσπάθεια κατανόησης, παράλληλα με σαφή ενημέρωση για το νομικό και κοινωνικό πλαίσιο της χώρας υποδοχής. Η προσαρμογή πρέπει να είναι αμοιβαία: οι γυναίκες υποστηρίζονται ώστε να συμμετέχουν στη νέα κοινωνία και οι υπηρεσίες προσαρμόζουν τον τρόπο λειτουργίας τους ώστε να είναι πραγματικά προσβάσιμες και συμπεριληπτικές.

Τέλος, πρέπει να φροντίζουμε και εκείνους που φροντίζουν. Οι επαγγελματίες, οι διαπολιτισμικοί μεσολαβητές, οι μέντορες και οι εθελοντές χρειάζονται εποπτεία, διεπιστημονική συνεργασία και ψυχολογική υποστήριξη, ώστε να προλαμβάνονται η δευτερογενής τραυματοποίηση και η επαγγελματική εξουθένωση.

Η ουσιαστική ενδυνάμωση, λοιπόν, προϋποθέτει δύο πράγματα: ένα δίκτυο που δεν εγκαταλείπει τη γυναίκα μετά την πρώτη επαφή και μια κοινότητα μέσα στην οποία μπορεί να αισθανθεί ότι ανήκει. Δεν αρκεί να υπάρχουν υπηρεσίες. Χρειάζεται να συνδέονται μεταξύ τους, να συνοδεύουν και να στηρίζουν τη γυναίκα μέχρι να μπορεί η ίδια να κάνει τις επιλογές της, να υπερασπίζεται τα δικαιώματά της και να συμμετέχει ισότιμα στην κοινωνία.

Σας ευχαριστώ.»